Çölyak hastalığı, gluten tüketildiğinde bağışıklık sisteminin ince bağırsakta hasara yol açtığı kronik bir hastalıktır. Gluten; buğday, arpa ve çavdar gibi tahıllarda bulunan bir proteindir. Bağırsak yüzeyindeki hasar, besinlerin emilimini etkileyebilir. Çölyak hastalığı gluten alerjisiyle aynı şey değildir ve kişiden kişiye bulaşmaz.
Çölyak hastalığının belirtileri nelerdir?
Belirtiler kişiden kişiye değişebilir. Bazı kişilerde belirgin yakınmalar olmayabilir. Sindirim sistemi belirtileri arasında şunlar görülebilir:
- Uzun süren veya tekrarlayan ishal
- Karın ağrısı, şişkinlik ve gaz
- Kabızlık veya bulantı
- Yağlı, kötü kokulu dışkılama
- İştahsızlık veya kilo kaybı
Çölyak hastalığı sindirim sistemi dışında da bulgulara yol açabilir. Demir, folat veya B12 eksikliğine bağlı kansızlık ve yorgunluk; kemik sağlığıyla ilgili sorunlar ya da kaşıntılı deri döküntüsü görülebilir. Çocuklarda büyüme ve gelişme etkilenebilir.
Çölyak hastalığı nasıl tanınır?
Yakınmalar tek başına çölyak tanısı koydurmaz; benzer belirtiler başka durumlarda da görülebilir. Hekim kişinin sağlık ve aile öyküsünü değerlendirir. Tanı için genellikle kanda çölyakla ilişkili antikor testleri yapılır; gerekli durumlarda üst sindirim sistemi endoskopisi sırasında ince bağırsaktan biyopsi alınabilir.
Testler tamamlanmadan glutensiz diyete başlamayın. Gluten tüketimini önceden kesmek kan testi ve biyopsi sonuçlarını etkileyebilir. Hâlihazırda glutensiz besleniyorsanız, gluten içeren gıdaları yeniden tüketmeye başlamadan önce hekiminizle görüşün.
Çölyak hastalığı nasıl tedavi edilir?
Tanı doğrulandıktan sonra temel yaklaşım, buğday, arpa ve çavdar kaynaklı gluteni içermeyen beslenmedir. Çölyak tanısı olan kişiler için bu düzen genellikle yaşam boyu sürdürülür. Besin etiketlerini okumak ve yiyeceklerin hazırlanması sırasında glutenle çapraz teması önlemek önemlidir.
Glutensiz beslenme planının dengeli olması için hekim veya çölyak konusunda deneyimli diyetisyenden destek alınabilir. Tanı sırasında saptanan demir veya vitamin eksiklikleri hekim tarafından değerlendirilir; takviyeler gerekli görülürse kişiye göre planlanır. Düzenli takip, belirtilerin ve beslenme durumunun değerlendirilmesine yardımcı olur.
Ne zaman hekime başvurmalı?
Uzun süren açıklanamayan ishal, karın şişkinliği, istemsiz kilo kaybı, sürekli yorgunluk veya nedeni açıklanamayan demir eksikliği varsa hekime başvurun. Çölyak hastalığından şüpheleniyorsanız, testlerden önce kendi başınıza glutensiz diyete geçmeyin.
Kaynaklar
- NIDDK – Çölyak hastalığı hakkında genel bilgiler
- NIDDK – Çölyak tanısı ve testler
- NIDDK – Çölyak hastalığının tedavisi
- NIDDK – Beslenme ve glutensiz diyet
- NHS – Tanı sürecinde gluten tüketimi ve testler
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; kişiye özel tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Sağlık sorunlarınızla ilgili değerlendirme için hekiminize başvurunuz.