Crohn hastalığı, sindirim sisteminin farklı bölümlerinde iltihaba yol açabilen kronik bir inflamatuvar bağırsak hastalığıdır. Ağızdan anüse kadar sindirim kanalının herhangi bir bölümünü etkileyebilir; en sık ince bağırsağın son kısmı ve kalın bağırsağın başlangıcında görülür. Belirtilerin arttığı alevlenme dönemlerini, yakınmaların azaldığı remisyon dönemleri izleyebilir.
Crohn hastalığı ve ülseratif kolit arasındaki fark nedir?
Crohn hastalığı sindirim kanalının farklı bölgelerinde görülebilir ve bağırsak duvarının daha derin katmanlarını etkileyebilir. İltihaplı alanların arasında sağlam bölgeler bulunabilir. Ülseratif kolit ise kalın bağırsak ve rektumla sınırlıdır; çoğunlukla bağırsak iç yüzeyini etkiler ve genellikle kesintisiz bir yayılım gösterir. Bu ayrım her zaman yalnızca belirtilere bakılarak yapılamaz; tanı için hekim değerlendirmesi ve testler gerekir.
Crohn hastalığının belirtileri nelerdir?
Belirtiler hastalığın sindirim kanalında tuttuğu bölgeye ve iltihabın şiddetine göre değişebilir. Sık görülen belirtiler şunlardır:
- Uzun süren veya tekrarlayan ishal
- Karın ağrısı ve kramplar
- İştahsızlık ve kilo kaybı
- Halsizlik ve ateş
- Bazı kişilerde dışkıda kan
- Ağız yaraları, eklem yakınmaları, göz veya cilt bulguları
Bağırsak çevresinde apse veya fistül gelişmesi de mümkündür. Bağırsak duvarında zamanla daralma oluşması bağırsak tıkanıklığına yol açabilir. Bu komplikasyonlar her hastada görülmez.
Crohn hastalığının nedeni nedir?
Kesin nedeni bilinmemektedir. Genetik yatkınlık, bağışıklık sisteminin yanıtı, bağırsak mikrobiyotası ve çevresel etkenlerin hastalığın gelişiminde rol oynayabileceği düşünülmektedir. Crohn hastalığı bulaşıcı değildir. Sigara kullanımı hastalık açısından önemli bir risk etkenidir; sigarayı bırakma desteği için hekiminize danışabilirsiniz.
Crohn hastalığı tanısı nasıl konur?
Crohn hastalığını tek başına doğrulayan bir test yoktur. Hekim belirtileri ve sağlık öyküsünü değerlendirir, muayene yapar ve benzer yakınmalara neden olabilecek enfeksiyonlar veya diğer hastalıkları araştırır. Gerekli görüldüğünde şu incelemelerden yararlanılabilir:
- Kan testleri: Kansızlık ve iltihap bulgularını değerlendirmeye yardımcı olur.
- Dışkı testleri: Bağırsak iltihabına ilişkin bulguları araştırmak ve bazı enfeksiyonları değerlendirmek için kullanılabilir.
- Endoskopi ve biyopsi: Kolonoskopi veya başka endoskopik incelemelerle bağırsak iç yüzeyi değerlendirilip doku örneği alınabilir.
- Görüntüleme: MR veya BT gibi incelemeler, özellikle ince bağırsağın değerlendirilmesinde ve olası komplikasyonların araştırılmasında kullanılabilir.
Crohn hastalığı nasıl tedavi edilir?
Tedavi; hastalığın yeri, yaygınlığı, şiddeti ve eşlik eden komplikasyonlara göre kişiye özel planlanır. Amaç bağırsak iltihabını kontrol altına almak, alevlenmeleri azaltmak ve remisyonu sürdürmektir. İlaç tedavileri hekim tarafından belirlenir ve düzenli takip gerektirir. Kortikosteroidler bazı durumlarda kısa süreli kullanılabilir; uzun süreli kullanımın önemli yan etkileri olabileceğinden tedavi planı hekim gözetiminde yürütülmelidir.
Apse, fistül, bağırsak daralması veya tıkanıklık gibi komplikasyonlarda cerrahi ya da başka girişimler gerekebilir. Ameliyat bazı sorunları giderebilir; ancak Crohn hastalığının tümüyle ortadan kalktığı anlamına gelmez. Takip ameliyat sonrasında da sürdürülür.
Beslenme ve günlük yaşam
Crohn hastalığında herkes için uygun tek bir beslenme planı yoktur. Bazı yiyecekler kişisel yakınmaları artırabilir; beslenme ile belirtiler arasındaki ilişki izlenebilir. Gereksiz kısıtlamalar beslenme yetersizliğine yol açabileceğinden, kapsamlı diyet değişikliklerini hekiminiz veya diyetisyeninizle değerlendirin. İlaçları hekime danışmadan kesmeyin veya değiştirmeyin.
Ne zaman tıbbi yardım alınmalı?
Kanlı dışkılama, devam eden ishal, açıklanamayan kilo kaybı veya tekrarlayan karın ağrısı varsa hekime başvurun. Şiddetli karın ağrısı, belirgin karın şişliği, tekrarlayan kusma, yüksek ateş, yoğun kanama ya da gaz ve dışkı çıkaramama durumunda gecikmeden acil tıbbi yardım alın.
Kaynaklar
- NIDDK – Crohn hastalığı hakkında genel bilgiler
- NIDDK – Belirtiler ve olası nedenler
- NIDDK – Tanı süreci
- NIDDK – Tedavi seçenekleri
- Crohn’s & Colitis Foundation – Belirtiler ve olası komplikasyonlar
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; kişiye özel tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Sağlık sorunlarınızla ilgili değerlendirme için hekiminize başvurunuz.