Diyabet, kandaki glukoz düzeyinin uzun süre yüksek seyretmesiyle ilişkili kronik bir metabolizma hastalığıdır. Pankreasın yeterli insülin üretememesi veya vücudun üretilen insülini etkili biçimde kullanamaması sonucunda ortaya çıkabilir. Bazı kişilerde belirgin yakınma olmadan ilerleyebildiği için tanı ve takipte kan testleri önem taşır.
Diyabetin türleri nelerdir?
Tip 1 diyabet, bağışıklık sisteminin insülin üreten hücreleri etkilemesiyle gelişir ve insülin eksikliğiyle seyreder.
Tip 2 diyabet, vücudun insüline yanıtının azalması ve zamanla insülin üretiminin yetersiz kalmasıyla ilişkilidir. En sık görülen diyabet türüdür.
Gebelik diyabeti, gebelik sırasında ortaya çıkan kan şekeri yüksekliğidir. Tanı ve takip, gebeliğe özgü değerlendirme ölçütleriyle yapılır.
Diyabet belirtileri nelerdir?
Sık görülebilen belirtiler şunlardır:
• Çok su içme ve sık idrara çıkma
• Halsizlik ve çabuk yorulma
• Bulanık görme
• İstemsiz kilo kaybı
• Tekrarlayan enfeksiyonlar
Tip 2 diyabet uzun süre belirti vermeyebilir veya belirtiler hafif olabilir. Bu nedenle risk durumunda hekim değerlendirmesi ve uygun kan testleri önemlidir.
Diyabet tanısı nasıl konur?
Gebelik dışındaki erişkinlerde tanı; laboratuvarda ölçülen açlık kan şekeri, HbA1c veya 75 gram glukozla yapılan oral glukoz tolerans testi gibi yöntemlerle değerlendirilir. Kullanılan başlıca eşikler şunlardır:
• En az 8 saatlik açlık sonrası kan şekeri 126 mg/dL veya üzerinde
• HbA1c %6,5 veya üzerinde
• 75 gram glukoz testinin ikinci saatinde kan şekeri 200 mg/dL veya üzerinde
• Klasik yüksek kan şekeri belirtileriyle birlikte rastgele kan şekeri 200 mg/dL veya üzerinde
Belirgin yüksek kan şekeri bulguları yoksa tanı genellikle tekrar test veya uygun bir doğrulama testiyle netleştirilir. Gebelikte farklı eşikler kullanılır.
Diyabet takibinde nelere dikkat edilir?
Takip planı kişiye göre belirlenir. Kan şekeri değerlendirmesinin yanı sıra tansiyon, kan yağları, böbrek ve göz sağlığı ile ayakların durumu da hekim tarafından uygun aralıklarla değerlendirilir.
Dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite, tütün ürünlerinden uzak durma ve kişiye uygun kilo yönetimi Tip 2 diyabet riskini azaltmaya veya başlangıcını geciktirmeye yardımcı olabilir. İlaç veya insülin gereksinimi ve takip aralıkları kişisel değerlendirmeyle belirlenir; tedavide değişiklik hekim görüşü olmadan yapılmamalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; kişiye özel tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Sağlık durumunuzla ilgili değerlendirme için hekiminize başvurunuz.
Kaynaklar