Tiroidit, tiroid bezinin iltihaplanmasını tanımlayan genel bir terimdir. Hashimoto tiroiditi, subakut tiroidit, postpartum tiroidit, sessiz tiroidit, enfeksiyöz tiroidit ve Riedel tiroiditi farklı nedenlerle ortaya çıkar; belirtileri ve tedavileri de birbirinden farklıdır.
Tiroidit hormonları nasıl etkiler?
Bazı tiroidit türlerinde tiroid hücreleri hasar görür ve depolanmış hormonlar kana salınır. Bu dönemde çarpıntı, titreme ve sıcağa tahammülsüzlük gibi tirotoksikoz belirtileri oluşabilir. Bu durum, tiroid bezinin yeni hormonları aşırı üretmesiyle ortaya çıkan hipertiroidiyle aynı mekanizma değildir.
Depolanmış hormonlar azaldığında bazı kişilerde geçici hipotiroidi dönemi görülebilir. Bu evrede halsizlik, üşüme, kabızlık ve cilt kuruluğu gibi yakınmalar gelişebilir. Her tiroidit türünde bu evrelerin tümü yaşanmaz.
Subakut tiroidit (De Quervain tiroiditi)
Subakut tiroidit çoğunlukla boynun ön tarafında hassasiyet veya ağrıya yol açar. Ağrı çeneye ya da kulağa yayılabilir; bazen ateş ve yakın zamanda geçirilmiş üst solunum yolu enfeksiyonu öyküsü bulunabilir. İlk dönemde kana salınan hormonlar çarpıntı ve titreme yapabilir; daha sonra geçici hipotiroidi gelişebilir.
Tanıda muayene, tiroid işlev testleri ve iltihap göstergeleri birlikte değerlendirilir. Tedavi ağrı ve diğer belirtilere göre hekim tarafından düzenlenir. Birçok kişide tiroid işlevi zaman içinde düzelir; takip gereksinimi kişiye göre belirlenir.
Postpartum tiroidit
Postpartum tiroidit doğumdan sonraki ilk yıl içinde ortaya çıkabilir ve bağışıklık sistemindeki değişimlerle ilişkili otoimmün bir durumdur. Başlangıçta çarpıntı, huzursuzluk veya kilo kaybı gibi tirotoksikoz belirtileri; daha sonra yorgunluk, üşüme ve kabızlık gibi hipotiroidi belirtileri görülebilir. Bazı kişilerde bu dönemlerden yalnızca biri yaşanır.
Yakınmalar doğum sonrası yorgunluk ve uyum süreciyle karışabileceğinden, belirtiler sürüyorsa tiroid testleri için hekime başvurulmalıdır. Emzirme döneminde kullanılacak inceleme ve tedavi yöntemleri ayrıca değerlendirilmelidir. Bazı kişilerde tiroid işlevi normale dönerken bazılarında kalıcı hipotiroidi gelişebilir; bu nedenle takip önemlidir.
Sessiz (ağrısız) tiroidit
Sessiz tiroidit, boyun ağrısı olmaksızın tiroid hücrelerinden hormon salınmasıyla seyredebilir. Postpartum tiroidite benzer şekilde önce tirotoksikoz, ardından geçici hipotiroidi dönemi görülebilir; ancak her kişide seyir aynı değildir. Değerlendirme ve takip kan testleriyle yapılır.
Akut enfeksiyöz tiroidit
Akut enfeksiyöz tiroidit nadir görülür. Boyunda ağrı ve şişlik, ateş veya genel durumda belirgin bozulma yapabilir. Bakteriyel enfeksiyon olasılığı hızlı değerlendirme gerektirir; tedavide enfeksiyonun kontrol altına alınması ve gerektiğinde ek işlemler gündeme gelebilir.
Boyunda ağrılı şişlik ateşle birlikteyse veya genel durum hızla kötüleşiyorsa gecikmeden tıbbi yardım alın.
İlaç veya radyasyonla ilişkili tiroidit
Amiodaron, lityum ve interferon gibi bazı ilaçlar tiroid işlevini etkileyebilir. Radyoaktif iyot tedavisi veya boyun bölgesine uygulanan radyasyon sonrasında da tiroidit gelişebilir. Tiroid hormonları yükselebilir veya düşebilir. İlacınızı kendi kendinize kesmeyin; olası ilişkiyi ve takip planını hekiminizle görüşün.
Hashimoto tiroiditi
Hashimoto, bağışıklık sisteminin tiroid bezine karşı tepki verdiği kronik otoimmün tiroidittir. Zaman içinde hipotiroidiye yol açabilir. Hormon düzeyleri normalse her zaman ilaç başlanması gerekmez; tedavi ve takip TSH, serbest T4 ve kişinin klinik durumuna göre planlanır. Hashimoto için ayrı yazımızı da okuyabilirsiniz.
Riedel tiroiditi
Riedel tiroiditi çok nadir görülen, tiroid dokusunda belirgin fibrozis gelişmesiyle seyreden bir hastalıktır. Tiroid bezi sertleşebilir ve çevre dokulara uzanabilir. Boyunda sert bir büyüme, yutma güçlüğü, nefes darlığı veya ses değişikliği gibi bası belirtileri görülebilir.
Riedel tiroiditi bazı kişilerde IgG4 ilişkili hastalık spektrumuyla bağlantılı olabilir. Ancak kanda IgG4 düzeyinin yüksek veya normal olması tek başına tanı koydurmaz ya da hastalığı dışlamaz. Tanı, klinik bulgular ve görüntülemeyle birlikte, gerektiğinde doku incelemesiyle uzman ekip tarafından değerlendirilir. Sert ve hızla büyüyen boyun kitlesi başka önemli hastalıklarla da karışabileceğinden gecikmeden incelenmelidir.
Tanı ve tedavi nasıl planlanır?
Tiroidit şüphesinde TSH ve serbest T4 gibi tiroid işlev testleri, muayene ve gerekli görülen görüntüleme yöntemleri birlikte değerlendirilir. İltihap göstergeleri veya tiroid antikorları bazı türlerin araştırılmasına yardımcı olabilir. Her hastada aynı testlere ihtiyaç duyulmaz.
Tedavi tiroiditin türüne ve hangi evrede olduğuna göre değişir. Hormonların hücre hasarıyla kana salındığı tirotoksikoz döneminde, tiroid hormon üretimini durduran ilaçlar çoğu zaman uygun tedavi değildir; belirtileri azaltmaya yönelik yaklaşımı hekim belirler. Hipotiroidi döneminde bazı kişilere geçici veya uzun süreli tiroid hormonu tedavisi gerekebilir. İlaçları kendi kendinize başlatmayın veya kesmeyin.
Ne zaman hekime başvurmalı?
Boynun ön tarafında ağrı veya şişlik, çarpıntı, açıklanamayan kilo değişikliği ya da uzun süren halsizlik varsa değerlendirme için hekiminize başvurun. Ağrılı boyun şişliğine ateş, nefes alma veya yutma güçlüğü eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir.
Kaynaklar
- American Thyroid Association – Tiroidit türleri ve genel bilgiler
- American Thyroid Association – Postpartum tiroidit
- Endotext – Akut, subakut ve Riedel tiroiditleri
- Riedel tiroiditi – Klinik özellikler, tanı ve tedavi üzerine derleme
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; kişiye özel tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Sağlık sorunlarınızla ilgili değerlendirme için hekiminize başvurunuz.