İrritabl Bağırsak Sendromu (İBS): Belirtileri, Tanısı ve Yönetimi

İrritabl bağırsak sendromu (İBS), tekrarlayan karın ağrısının dışkılama ve bağırsak alışkanlıklarındaki değişikliklerle birlikte görülebildiği, uzun süreli bir sindirim sistemi rahatsızlığıdır. İshal, kabızlık veya bu iki durumun dönüşümlü yaşanması görülebilir. Şikâyetler kişiden kişiye değişir ve zaman zaman artıp azalabilir.

İBS belirtileri nelerdir?

İBS’de en sık görülen belirtiler karın ağrısı ve dışkılama düzenindeki değişikliklerdir. Ağrı dışkılama öncesinde veya sonrasında değişebilir. Bazı kişilerde şişkinlik, bağırsakları tam boşaltamama hissi ya da dışkıda beyazımsı mukus da görülebilir.

Belirtilerin örüntüsüne göre İBS; kabızlığın öne çıktığı, ishalin öne çıktığı veya her iki durumun da görüldüğü alt gruplara ayrılabilir. Bu sınıflandırma, değerlendirme ve yönetim planına yardımcı olur.

İBS neden olur?

İBS’nin tek ve kesin bir nedeni bilinmemektedir. Bağırsak hareketleri, bağırsakların hassasiyeti ve bağırsaklarla beyin arasındaki iletişim gibi etkenler belirtilerle ilişkili olabilir. Stres bazı kişilerde şikâyetleri artırabilir; ancak bu, belirtilerin “hayal ürünü” olduğu anlamına gelmez.

İBS tanısı nasıl konur?

İBS’yi tek başına doğrulayan özel bir test yoktur. Hekim; belirtilerin ne zamandır sürdüğünü, dışkılama düzenini, kullanılan ilaçları ve kişisel ya da ailevi sağlık öyküsünü değerlendirir. Muayene ve belirtilere göre başka hastalıkları araştırmak için kan veya dışkı testleri isteyebilir.

İshalin öne çıktığı durumlarda çölyak hastalığı veya bağırsak iltihabı gibi başka nedenleri değerlendirmek gerekebilir. Kolonoskopi her İBS şüphesinde otomatik olarak yapılmaz; yaş, tarama gereksinimi, muayene bulguları ve uyarıcı belirtiler gibi etkenlere göre hekim karar verir.

Hangi belirtilerde doktora başvurulmalı?

Aşağıdaki bulgular İBS dışında başka bir sağlık sorununun değerlendirilmesini gerektirebilir:

Dışkıda kan veya siyah, katran görünümünde dışkı
Açıklanamayan kilo kaybı
Kansızlık
Yeni başlayan veya giderek kötüleşen belirtiler
Ailede bağırsak kanseri, inflamatuvar bağırsak hastalığı veya çölyak hastalığı öyküsü
Gece uykudan uyandıran ya da ateş gibi başka bulgularla birlikte görülen yakınmalar

Bu bulgular varsa değerlendirme için hekime başvurun. Şiddetli veya ani başlayan belirtilerde gecikmeden tıbbi yardım alın.

İBS nasıl yönetilir?

İBS yönetimi, belirtilerin türüne ve kişisel ihtiyaçlara göre planlanır. Düzenli öğünler, yeterli sıvı alımı, fiziksel aktivite ve belirtilerle ilişkili olabilecek yiyecekleri takip etmek bazı kişilerde yardımcı olabilir. Lif tüketiminde yapılacak değişikliklerin türü ve miktarı kişiye göre değişebileceğinden, özellikle belirgin yakınmalar varsa bir sağlık profesyoneline danışın.

Düşük FODMAP beslenme planı bazı kişilerde yarar sağlayabilir; ancak kısıtlayıcı olabileceği için hekim veya bu konuda deneyimli diyetisyen eşliğinde, sınırlı süreyle uygulanıp yiyecekler kontrollü biçimde yeniden değerlendirilmelidir.

İlaç veya başka tedaviler; kabızlık, ishal ve ağrı gibi baskın belirtilere göre hekim tarafından değerlendirilir. Uyku düzeni ve stres yönetimi de bazı kişilerde genel belirti kontrolünü destekleyebilir.

Kaynaklar

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; kişiye özel tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Sağlık sorunlarınızla ilgili değerlendirme için hekiminize başvurunuz.