Kabızlık; dışkılama sıklığının azalması, dışkının sert veya kuru olması, tuvalete çıkarken zorlanma ya da bağırsakların tam boşalmadığı hissiyle kendini gösterebilir. Herkesin bağırsak düzeni farklıdır; yalnızca haftada üçten az dışkılama olması tek başına tanı koydurmaz. Kişinin normal düzeninde belirgin değişiklik olup olmadığı da önemlidir.
Kabızlığın belirtileri nelerdir?
- Normalden daha seyrek dışkılama
- Sert, kuru veya topaklı dışkı
- Dışkılama sırasında zorlanma veya ağrı
- Bağırsakların tam boşalmadığı hissi
- Karında şişkinlik veya rahatsızlık
Kabızlık neden olur?
Kabızlığın birden fazla nedeni olabilir. Yetersiz lif alımı, günlük hareketin az olması, sıvı kaybı, tuvalet ihtiyacını erteleme veya günlük düzen ve beslenmedeki değişiklikler etkili olabilir. Bazı ilaçlar ve takviyeler de kabızlığa yol açabilir.
Hipotiroidi, diyabet, çölyak hastalığı ve bağırsak hareketlerini ya da pelvik taban kaslarını etkileyen bazı durumlar da kabızlıkla ilişkili olabilir. Uzun süren veya yeni başlayan kabızlığın nedeni hekim değerlendirmesiyle araştırılabilir.
Kabızlık nasıl değerlendirilir?
Hekim; şikâyetlerin ne zamandır sürdüğünü, dışkılama düzenini, beslenme ve hareket alışkanlıklarını, kullanılan ilaçları ve aile öyküsünü değerlendirir. Gerekli görülürse muayene, kan veya dışkı testleri ve başka incelemeler istenebilir. Kolonoskopi her kabızlık yaşayan kişiye otomatik olarak yapılmaz; yaşa bağlı tarama gereksinimi, uyarıcı belirtiler ve klinik değerlendirmeye göre planlanır.
Kabızlıkta neler yardımcı olabilir?
Hafif ve kısa süreli kabızlıkta bazı günlük alışkanlıklar yardımcı olabilir:
- Lif içeren sebze, meyve, baklagil ve tam tahılları beslenmeye kademeli olarak eklemek
- Lif artışına eşlik edecek yeterli sıvıyı almak; sıvı kısıtlaması gereken kişilerde miktarı hekimle belirlemek
- Düzenli fiziksel aktiviteyi günlük yaşama katmak
- Tuvalet ihtiyacını ertelememek ve düzenli bir tuvalet rutini oluşturmak
- Dışkılama düzeni ile belirtileri bir süre not etmek
Lif miktarını birden artırmak şişkinliğe neden olabilir; kademeli değişiklik yapmak daha uygun olabilir. Kabızlık ilacı veya takviyesi kullanmadan önce özellikle kronik hastalığınız, gebelik durumunuz ya da düzenli ilaç kullanımınız varsa sağlık profesyoneline danışın. Kullanmakta olduğunuz reçeteli ilaçları kendi başınıza kesmeyin.
Ne zaman hekime başvurmalı?
Kabızlık geçmiyorsa, sık tekrarlıyorsa veya bağırsak alışkanlığınızda ani ve belirgin bir değişiklik olduysa hekime başvurun. Dışkıda kan, açıklanamayan kilo kaybı ya da devam eden karın ağrısı da değerlendirilmelidir.
Şiddetli veya sürekli karın ağrısı, gaz çıkaramama, kusma, ateş ya da belirgin karın şişliği kabızlıkla birlikte görülüyorsa gecikmeden tıbbi yardım alın.
Kaynaklar
- NIDDK – Kabızlık hakkında genel bilgiler
- NIDDK – Belirtiler ve nedenler
- NIDDK – Değerlendirme ve tanı
- NIDDK – Tedavi ve öz bakım
- NIDDK – Beslenme ve lif
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; kişiye özel tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Sağlık sorunlarınızla ilgili değerlendirme için hekiminize başvurunuz.